Discussie over TV-debatten

Dit beeld roept het Duitse begrip ‘TV-Duell’ makkelijk op. Een strijd tussen twee mensen. En dat zit dicht op de werkelijkheid, want een duel tussen twee lijsttrekkers van politieke partijen is traditie in Duitsland. De wapens? Woorden.

Sinds de verkiezingsstrijd in december is losgebarsten, liggen de debatten onder vuur. Nadat duidelijk werd dat er vervroegde verkiezingen zouden komen, plande de publieke omroep ZDF al snel een tv-debat tussen de twee kandidaten die de meeste kans maken op het hoogste politieke ambt. De één is nog officieel bondskanselier - Olaf Scholz van de SPD - de ander is de kandidaat die er het beste voor staat in de peilingen - Friedrich Merz, kanselierskandidaat van de CDU/CSU. Daarnaast had de zender een tweede debat bedacht, tussen Alice Weidel (AfD) en Robert Habeck (Bündnis 90/Die Grünen).

Dat kwam de zender onmiddellijk op kritiek te staan van de andere partijen. Habeck meldde zich via een woordvoerder. Een debat tussen hem en de AfD, dat was niet de bedoeling. “We hebben al van tevoren gezegd dat we dat niet zullen doen en ook gezegd dat we niet zouden ingaan op zo’n uitnodiging”, citeert het Redaktionsnetzwerk Deutschland (RND) de woordvoerder.

In Duitsland hebben de gevestigde politieke partijen een cordon sanitaire rond de AfD afgesproken: andere partijen werken niet met de AfD samen, in het Duits ook wel ‘Brandmauer’ genoemd. In de media geldt die afspraak niet: de AfD wordt uitgenodigd in radio- en tv-programma’s.

Habeck zelf zei later een debat tussen twee kandidaten achterhaald te vinden. “Wie ons land gaat besturen, dat beslissen de burgers. Duitsland heeft de keuze en die blijft niet langer beperkt tot twee voormalige ‘volkspartijen’. Het zou goed zijn als je deze realiteit ook terugziet in de tv-formats”, aldus Habeck tegen de Tagesschau.

FDP en BSW

Habeck was niet de enige die op de plannen van de omroep reageerde. Ook de liberale partij FDP liet meteen van zich horen. Lijsttrekker Christian Lindner wilde Habecks plek in het debat wel overnemen, schreef hij op X. “We mogen de ideeënwedstrijd met de AfD niet uit de weg gaan als we hun kiezers terug willen winnen.” En ook Sahra Wagenknecht van de nieuwe partij BSW zei meteen in december dat ze er geen probleem mee zou hebben om met Alice Weidel in discussie te gaan. Dat laatste is inmiddels gebeurd, op 23 januari traden Weidel en Wagenknecht aan tot een van de eerste duels in deze verkiezingsstrijd.

AfD en CDU

De AfD zei juridisch te toetsen of het wel terecht is dat de partij alleen mag aantreden in  Ameisenrunden (mierenrondes). Omdat de AfD in peilingen nu op de tweede plek staat, wilde ook die partij in debat met de CDU/CSU en de SPD, de van oudsher grote partijen die de afgelopen jaren behoorlijk veel zetels hebben moeten inleveren.

De CDU waarschuwde juist voor tv-debatten met te veel deelnemers. “Politici hebben ook weleens een half uur of drie kwartier nodig om hun posities te kunnen toelichten. Anders wint het populisme het van een zakelijke analyse”, aldus de secretaris-generaal van de CDU, Carsten Linnemann. Daarnaast zouden partijen zich niet met de persvrijheid moeten bemoeien, de publieke zenders mogen vanuit journalistiek oogpunt bepalen wie ze uitnodigen. 

De omroepen zijn daarbij overigens wel aan regels gebonden. Ze moeten hun keuze voor een format goed journalistiek kunnen onderbouwen. De omroepen laten zich leiden door het principe dat de aandacht proportioneel moet zijn, meer aandacht voor de grotere partijen, minder aandacht voor de kleinere.

Debat tussen twee, drie of vier lijsttrekkers?

Journalist Sebastian Wellendorf sprak voor de Duitse radiozender Deutschlandfunk met Bettina Schausten, hoofdredacteur en presentator bij de ZDF. Waarom heeft de zender Robert Habeck bijvoorbeeld niet ook uitgenodigd voor een debat tussen drie topkandidaten? Volgens Schausten is daar goed over nagedacht. Er komen twee gespreksrondes met in iedere ronde twee lijsttrekkers. Er zijn ook nog andere debatten, waaronder de traditionele ‘Elefantenrunde’, met alle lijsttrekkers, drie dagen voor de verkiezingen. Voor die tijd wilden ze de kijkers twee verdiepende debatten aanbieden.

Bovendien zouden drie lijsttrekkers ook weer vreemd zijn. De AfD zou je - afgaand op de peilingen – ook moeten uitnodigen. Het leek Schausten beter dan twee tv-duels in te plannen, twee keer 90 minuten. Dat is meer verdieping en dus beter voor de kiezer.

Nu het debat tussen Weidel en Habeck van de baan is, krijgen de twee extra aandacht in andere programma’s, maakte de publieke omroep bekend.

RTL

Ook de commerciële zenders RTL en N-TV hadden een duel tussen Scholz en Merz gepland. Zij gingen overstag voor de druk en maakten eind januari bekend dat ze voor hun tv-duel op 16 februari ook Weidel en Habeck uitnodigen. ‘Wat moet, dat moet’, aldus de chef politiek van RTL op platform X.

Ook Merz (CDU) heeft inmiddels gezegd dat hij een grotere ronde wél ziet zitten. “Direct met Alice Weidel op tv te debatteren, dat is mijn bedoeling. Zo wordt ook duidelijk dat de AfD en de CDU niets met elkaar gemeen hebben”, zei Merz in regionale media.

Merz en Scholz zullen nu in meerdere tv-debatten te zien zijn. Heel anders dan de voormalige bondskanselier Angela Merkel. Zij wilde steeds maar aan één tv-debat meedoen. Daardoor moesten publieke en commerciële zenders samenwerken en werd het debat op alle zenders tegelijkertijd uitgezonden.